Tag Archives: Martin Amis

Martin Amis, De zwangere weduwe

24 Aug

Je kunt de titel letterlijk nemen: na de conceptie gaat de man dood en de zwangere weduwe blijft over. Zo’n weduwe komt ook in de roman voor. Overdrachtelijk, zonder mensen van vlees en bloed, gebruikt Martin Amis de idee van een zwangere weduwe in één van de citaten die aan de roman vooraf gaan. De dood van tijdperk, een heel stelsel van sociale normen heeft geen onmiddellijke opvolger. Of wel: een nieuwe generatie rekent af met het verleden, de eerste tijd is alles in beweging, chaos van waaruit zich een orde moet kristalliseren.
Wat verdwijnt is de vooroorlogse periode die, onderbroken door de Tweede Wereldoorlog, nog doorging tot aan de zestiger jaren. Daarna kwamen de grote veranderingen, waaronder de manier waarop jongens en meisjes met elkaar omgingen en naar de wereld keken. De uitvinding van de pil paste alsof een mastermind voor de timing had gezorgd.

De roman begint in 1970. Een clubje jonge mensen, even twintig, viert vakantie in een Italiaans kasteel. Op de eerste bladzijde maken we kennis met de hoofdpersoon, Keith Nearing, zijn vriendin Lily en Sheherazade; beiden blond en twintig. In dezelfde inleidende regels laat de verteller weten dat Keith een seksueel trauma opliep. Niet direct, zoals je een verwonding kan oplopen, hij beleefde plezier aan zijn nieuwe ervaringen. Het trauma kwam later.
Amis schetst een overtuigend beeld van de sfeer van eind jaren zestig, begin jaren zeventig. Niet voor iedereen zal die periode er precies zo hebben uitgezien, maar wat Keith en de anderen (ik noem ze lang niet allemaal) meemaken, hoe zij daar leven, is tekenend voor die tijd. Vrijheid, blijheid, daar denk je aan, Flower Power, vrij seksverkeer. Wat Amis uitwerkt omvat ook de grensgebieden. Het meedoen met de tijdgeest, het toch nog vastzitten aan oude normen, of het totaal doorslaan. Als lezer volgen we het allemaal door de ogen en de ervaringen van Keith, die we zo’n kleine veertig jaar volgen. De zomer van 1970 is veruit de belangrijkste tijd in de roman. Seks en lichamelijke spelen een grote rol. De gewoonte van de Engelse tabloids, om vrouwen kort te beschrijven via hun vital statistics, hanteert Amis ook: Sheherazade, 1,78, 94-58-84.
De hoofdpersoon raakt van het nieuwe leven behoorlijk in de war. Hij is niet de enige. Keith is in Italië met zijn vriendin Lily, een relatie die een beetje aansleept. Hij raakt meer dan geobsedeerd door de fysiek van Sheherazade. Dit blijft vooral bij waarnemingen, dromen en fantasieën. Anders gaat het bij de geraffineerde Gloria, met wie hij een paar ervaringen heeft die hem doen duizelen, alsof hij in een verder gelegen toekomst is beland. Hij is twintig en niet door de wol geverfd. Gloria duikt ook later in de roman weer op en wordt daarmee allengs een van de belangrijke personages.

Behalve in de zomer van 1970 zien we Keith in Engeland, vooral Londen, in 1972, 1974, 1999 en 2004, om uit het hoofd een paar data te noemen. Op het laatst zijn we nog even in 2009. Op die manier zien we hoe die vrije zomer in Italië doorwerkt op de verschillende personages. Een veel ruimer opgezet beeld dan alleen een tijdsbeeld van Europa anno 1970.
Het verhaal, de vele verhalen, worden caleidoscopisch verteld. Ik heb een hele stoet personages niet genoemd. Die zijn er echter wel en tot ver na het begin kan je daardoor als lezer in een lichte verwarring raken. Misschien was dat ook wel de bedoeling: het was een verwarrende tijd. Dit gevoel verdween bij mij naarmate ik verder las, en verder lezen was een plezier omdat Amis schrijft in een jaloers makende stijl. Als je leest en iemand in de buurt hebt, krijg je de neiging om regelmatig stukjes voor te lezen!
Naarmate je dichter bij de eindzinnen op bladzijde 479 komt, valt alles op zijn plaats, geloofwaardig, hoewel niet altijd op een vrolijke plaats. Amis weet, zoals ik al eerder kon ervaren, een boeiend verhaal te vertellen in een compact en regelmatig ook humoristisch proza.

Advertenties